
Desery
Wafle z kajmakiem


Kajmak, nazywany też masą krówkową, to bardzo popularny dodatek cukierniczy. Można wykorzystać go na mnóstwo sposobów - jako masę do posmarowania z wierzchu ciasta czy wielkanocnych mazurków, do przełożenia wafli, wypełnienia babeczek, udekorowania deserów lodowych. Świetnie nadaje się także na słodkie wypełnienie naleśników. Połączony z mascarpone i śmietaną kremówką jest bardzo smaczną bazą do kremu, np. do tortu bezowego.




Mleko | 750 mililitrów |
Śmietana kremówka | 500 mililitrów |
Masło | 2 łyżeczki |
Cukier brązowy | 200 gramów |
Cukier biały | 100 gramów |
Laska wanilii | 1 sztuka |
Sól | 1 szczypta |
Białko | 2,4 g |
Tłuszcze | 11,9 g |
Węglowodany | 22,3 g |
Podane wartości są szacunkowe
Wlej mleko i śmietanę do garnka lub rondla z grubym dnem. Wybierz dość duży garnek (możesz użyć głębokiej patelni z nieprzywierającą powłoką), by uzyskać dużą powierzchnię parowania, co przyspieszy proces kondensacji mleka.
Przetnij wzdłuż na pół laskę wanilii. Wydrąż z niej ziarenka i dołóż do mleka ze śmietaną. Do płynu dodaj też oba cukry i sól. Wymieszaj składniki.
Doprowadź mieszaninę do wrzenia. Gdy będzie gorąca, dodaj masło i wymieszaj.
Zmniejsz moc palnika do minimum. Gotuj mieszaninę przez około 2-3 godziny, co pewien czas mieszając.
W trakcie gotowania masa będzie stopniowo ciemnieć i gęstnieć. Zmniejszy swoją objętość mniej więcej o połowę. Ostateczną, gęstą konsystencję masa kajmakowa uzyska po wystudzeniu.
Kajmak nie zważy się i nie przypali, jeśli nie dopuścisz do zakwaszenia masy i będziesz ją grzać równomiernie. Podczas długiego gotowania z rozkładu laktozy powstają kwasy, a resztki melasy z cukru brązowego dodatkowo obniżają pH. Białka mleka mogą się wtedy ściąć w drobne kłaczki. Zapobiegnie temu ¼ łyżeczki sody oczyszczonej, która dodatkowo przyspieszy brązowienie. Nie zwiększaj jej ilości, inaczej kajmak nabierze mydlanego posmaku.
Przy zagotowaniu mleko z kremówką wzbiera w kilka sekund i łatwo kipi, dlatego nie odchodź od garnka. Gdy tylko zacznie wrzeć, zdejmij je z ognia i wmieszaj sodę rozpuszczoną w łyżce wody. Kiedy piana opadnie, postaw garnek z powrotem na małym ogniu.
Gdy masa wyraźnie zgęstnieje, mieszaj bez przerwy silikonową szpatułką. Prowadź ją po dnie i przy ściankach, czyli tam, gdzie kajmak najszybciej przywiera. Jeśli mimo to przypali się od spodu, nie zeskrobuj go z dna, tylko przelej resztę do czystego garnka. Drobinki spalenizny i grudki usuniesz na koniec, przecierając jeszcze ciepłą masę przez gęste sitko.
Jeśli nie chcesz stać przy kuchence, przygotuj kajmak ze słodzonego mleka zagęszczonego. Nie gotuj go jednak w zamkniętej puszce, która może eksplodować, gdy woda w garnku opadnie poniżej wieczka. Przelej mleko do żaroodpornego naczynia, przykryj je szczelnie folią i wstaw do brytfanny z gorącą wodą sięgającą do połowy jego wysokości. Piecz w 220°C przez 1-2 godziny, dolewając wody, gdy odparuje.
Polski kajmak ma słodki smak toffi i krówek oraz gęstą, aksamitną konsystencję. Od krówek pochodzi zresztą jego druga nazwa, czyli masa krówkowa. W tym przepisie cukier brązowy dodaje mu lekkiej nuty melasy, a szczypta soli przełamuje słodycz.
Zupełnie inaczej smakuje kajmak bałkański, choć nazywa się tak samo. To zwykle solony kożuch zbierany z gotowanego i powoli studzonego mleka. Pod względem składu plasuje się między serem a masłem.
Kajmak i karmel to dwa różne produkty. Klasyczny karmel powstaje z samego cukru podgrzanego do około 160-180°C. Kajmak powstaje z mleka i cukru gotowanych w temperaturze około 100°C. Kolor i smak zawdzięcza głównie reakcji Maillarda między białkami mleka a cukrami, a sam cukier karmelizuje się w nim w niewielkim stopniu. Dlatego kajmak smakuje mlecznie i łagodnie, bez gorzkawej nuty typowej dla ciemnego karmelu.
Znacznie bliżej mu do dulce de leche, szczególnie popularnego w Argentynie i Urugwaju. Polski kajmak ma jednak własną historię. Trafił do nas ze Wschodu, początkowo jako słodka śmietanka z cukrem. W formie gęstej, brązowej masy upowszechnił się prawdopodobnie dopiero w drugiej połowie XIX wieku, gdy rozwój upraw buraka cukrowego obniżył ceny cukru.
Gdy domowy kajmak jest po wystudzeniu wciąż zbyt rzadki, przelej go z powrotem do garnka i odparuj nadmiar wody na małym ogniu. Mieszaj przez cały czas i co kilka minut powtarzaj test na zimnym talerzu. Zdejmij masę z ognia, gdy tylko kropla przestanie spływać. Zbyt długo gotowany kajmak po ostygnięciu stwardnieje i zrobi się ciągnący.
Zastanawiasz się, do czego wykorzystać gęsty kajmak poza mazurkiem i waflami? Nadziej nim pączki, przełóż alfajores, czyli południowoamerykańskie kruche ciasteczka, albo użyj go w banoffee pie, angielskim deserze z bananami i bitą śmietaną. Dodasz go też do napojów.
Rzadszą, lekko podgrzaną masą polej sernik lub pieczone jabłka. Z kajmaku, śmietanki, espresso i wódki przygotujesz też domowy likier. Ze względu na śmietankę przechowuj go w lodówce.
Kajmak najlepiej zastąpisz dulce de leche, które smakuje niemal tak samo. W awaryjnej sytuacji rozpuść na małym ogniu 300 g krówek w 150 ml śmietanki 30%. Otrzymasz rzadką masę do polewania. Gęstszą masę do przełożenia ciasta uzyskasz z 80-100 ml śmietanki.
Otwarty kajmak z puszki zużyj w terminie podanym przez producenta, zwykle w ciągu 48 godzin. Domowy wytrzyma do tygodnia. Oba przechowuj w lodówce, w szczelnym słoiku. Białe kryształki i piaskowata konsystencja świadczą o scukrzeniu, które nie oznacza zepsucia. Puszysty lub nitkowaty nalot to z kolei pleśń. Taki kajmak wyrzuć w całości.
Zamrożony kajmak zachowa jakość przez 2-3 miesiące. Wyjęty z lodówki lub zamrażarki będzie twardy, dlatego przed użyciem ogrzej go w kąpieli wodnej i dokładnie wymieszaj.