
Ciasta
Miodownik warstwowy


Marcinek hajnowski to wyjątkowe, pracochłonne ciasto warstwowe, które wyglądem przypomina elegancki tort. Jego tradycja jest związana z Hajnówką i Regionem Puszczy Białowieskiej, a korzeniami sięga czasów carskich oraz zwyczaju przygotowywania wypieków na Święto Marcina. Choć powstaje z prostych składników, takich jak mąka, masło, jajka i śmietana, wymaga cierpliwości, bo składa się z wielu bardzo cienkich blatów przełożonych delikatnym kremem śmietankowym. Po kilku godzinach chłodzenia placki miękną, nasiąkają kremem i tworzą charakterystyczne, równe warstwy.




Mąka pszenna typu 450 | 400 gramów |
Masło | 125 gramów |
Cukier | 100 gramów |
Śmietana 18% | 100 mililitrów |
Jajka | 1 sztuka |
Żółtko | 1 sztuka |
Cukier waniliowy | 1 łyżeczka |
Soda oczyszczona | 0.5 łyżeczki |
Sól | 1 szczypta |
Śmietana 30% | 1 litr |
Śmietana kwaśna 12% | 250 mililitrów |
Cukier puder | 100 gramów |
Ekstrakt waniliowy | 0.5 łyżeczki |
Czekolada gorzka | 100 gramów |
Białko | 4 g |
Tłuszcze | 22 g |
Węglowodany | 26,4 g |
Podane wartości są szacunkowe
Śmietanę 18% wymieszaj z sodą oczyszczoną i odstaw na kilka minut. Masa zacznie lekko pracować i zwiększy swoją objętość.
Miękkie masło przełóż do misy miksera. Dodaj cukier oraz cukier waniliowy i utrzyj całość na jasną, puszystą masę. Następnie dodaj jajko oraz żółtko, cały czas miksując.
Do utartej masy dodaj śmietanę wymieszaną z sodą. Wsyp mąkę oraz szczyptę soli i zmiksuj tylko do połączenia składników. Następnie zagnieć ciasto ręcznie, aż będzie gładkie i jednolite.
Gotowe ciasto podziel na 15 równych części. Z każdej uformuj kulkę. Dno tortownicy o średnicy około 24-26 cm wyłóż papierem do pieczenia.
Każdą porcję ciasta rozwałkuj bardzo cienko, najlepiej bezpośrednio na papierze lub na dnie formy. Blaty powinny być cienkie i równe, ponieważ to właśnie one tworzą charakterystyczne warstwy marcinka.
Piecz każdy blat do marcinka hajnowskiego osobno w piekarniku nagrzanym do 190°C przez około 8-10 minut aż lekko się zarumieni. Upieczone placki odkładaj do całkowitego wystudzenia.
Dobrze schłodzoną śmietankę 30% i kwaśną śmietanę 12% przełóż do dużej misy. Ubijaj mikserem na wysokich obrotach, aż masa stanie się gęsta i puszysta. Pod koniec ubijania dodaj cukier puder oraz ekstrakt waniliowy. Miksuj jeszcze krótko, tylko do połączenia składników.
Na paterze lub w rancie cukierniczym ułóż pierwszy blat ciasta. Posmaruj go porcją kremu śmietankowego i przykryj kolejnym blatem. W ten sam sposób układaj następne warstwy, aż wykorzystasz wszystkie placki. Część kremu do marcinka hajnowskiego zostaw do posmarowania wierzchu i boków ciasta.
Złożone ciasto delikatnie dociśnij, posmaruj wierzch oraz boki pozostałym kremem i wstaw do lodówki na co najmniej 12 godzin. W tym czasie blaty zmiękną, a krem dobrze połączy wszystkie warstwy.
Gorzką czekoladę zetrzyj na tarce lub drobno posiekaj. Przed podaniem udekoruj nią wierzch marcinka.
Gotowy marcinek hajnowski krój ostrym nożem na cienkie kawałki, aby wyraźnie było widać wszystkie warstwy. Marcinek najlepiej smakuje dobrze schłodzony, po dłuższym leżakowaniu w lodówce.
Marcinek hajnowski pochodzi z Hajnówki i regionu Puszczy Białowieskiej. Od 18 lipca 2016 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictw i Rozwoju Wsi a, a wpis wiąże jego historię z Pałacem Carskim w Białowieży. Na przełomie XIX i XX wieku hucznie obchodzono tam Święto Marcina i na tę okazję pieczono ciasto nazwane marcinkiem. Zwyczaj trafił do miejscowej ludności głównie za sprawą osób, które pracowały w pałacu.
Tradycyjne ciasto marcinek składa się zwykle z 20-30 placków o grubości do 2 mm, przełożonych masą śmietanową. W tym przepisie na marcinka hajnowskiego blatów jest 15, więc ciasto wychodzi niższe i łatwiej je przygotować w domu.
Cienkie i równe blaty do marcinka hajnowskiego wyjdą, gdy każdą porcję ciasta rozwałkujesz odrobinę szerzej niż docelowy krąg, a nadmiar odetniesz zaraz po wyjęciu z piekarnika. Gorący placek tnie się bez trudu. Po wystudzeniu twardnieje, robi się kruchy i pęka pod nożem.
Najrówniejszy krąg wytniesz według szablonu. Przyłóż do gorącego blatu talerz albo obręcz tortownicy i obetnij brzegi ostrym nożem. Nie wyrzucaj skrawków - posłużą później do obsypania boków, dlatego schowaj je w suchym miejscu pod przykryciem. Kulki, które czekają na swoją kolej, przykryj ściereczką albo folią. Ich powierzchnia nie obeschnie i nie popęka przy wałkowaniu.
Do kremu na marcinek najlepiej nadaje się śmietanka kremówka 30% lub 36% połączona z kwaśną śmietaną. Kremówka odpowiada za puszystość, a kwaśna śmietana nadaje masie lekko kwaskowy smak typowy dla hajnowskiego marcinka. Jeśli lubisz wyraźniejszą kwaskowość, pod koniec ubijania dodaj jeszcze odrobinę soku z cytryny.
Kwaśna śmietana ma mniej tłuszczu i rozrzedza masę, dlatego do gęstszego kremu wybierz kremówkę 36%.Tłustsza śmietanka szybciej gęstnieje i tworzy stabilniejszą pianę, która lepiej trzyma się między blatami. Duże znaczenie ma też temperatura. Obie śmietany wyjmij z lodówki w ostatniej chwili, a misę i końcówki miksera wstaw wcześniej na 15 minut do zamrażarki. Ciepła śmietanka ubija się słabo i szybciej opada.
Mieszanka z kwaśną śmietaną gęstnieje dłużej niż sama kremówka, więc ubijaj ją cierpliwie. Gdy mieszadło zacznie zostawiać w masie wyraźne ślady, miksuj już krótko i co chwilę sprawdzaj konsystencję.
Marcinek hajnowski musi stać w lodówce co najmniej 12 godzin. W tym czasie kruche placki wchłaniają wilgoć z kremu, miękną i łączą się z nim w zwartą całość. Jeśli masz czas, przedłuż leżakowanie nawet do 2-3 dni, a blaty zmiękną jeszcze bardziej. Dobrze schłodzone ciasto łatwo pokroisz na równe kawałki z wyraźnymi warstwami.
Zanim wstawisz marcinka do lodówki, wyrównaj warstwy. Połóż na ostatnim placku płaski talerz mniejszy od blatu i delikatnie dociśnij. Możesz też zostawić ciasto z talerzem na godzinę w lodówce i dopiero potem posmarować wierzch oraz boki resztą kremu. Przez tę godzinę trzymaj krem w chłodzie, żeby nie opadł. Bita śmietana chłonie zapachy z lodówki, dlatego na czas leżakowania przykryj marcinka kloszem lub schowaj go do zamkniętego pojemnika.
Marcinka hajnowskiego udekoruj na górze tartą gorzką czekoladą, a boki obsyp okruchami z upieczonych placków. Posłużą do tego skrawki odłożone przy docinaniu blatów.
O czystą paterę zadbaj jeszcze przed składaniem ciasta. Wyłóż jej obrzeże paskami papieru do pieczenia tak, żeby wystawały spod brzegu pierwszego blatu. Gdy przyjdzie czas na dekorację, przełóż odłożone kawałki ciasta do woreczka i rozgnieć je wałkiem na drobno. Nabieraj okruchy garścią i lekko przyciskaj do kremu, przesuwając rękę od dołu ku górze. Na koniec ostrożnie wysuń papier razem z resztkami posypki.
Czekoladę przed tarciem schłódź przez kwadrans w lodówce. Zimna kruszy się na drobne, sypkie wiórki, a ogrzana dłonią mięknie i oblepia tarkę. Zamiast niej możesz użyć:
Marcinka hajnowskiego przechowuj w lodówce i zjedz w ciągu 3-4 dni od złożenia, wliczając czas leżakowania. Poza lodówką zostawiaj go najwyżej na 2 godziny. Złożonego marcinka lepiej też nie zamrażaj. Krem z bitej śmietany bez stabilizatora po rozmrożeniu opada i puszcza wodę, która nadmiernie rozmacza blaty.
Jeśli chcesz rozłożyć pracę na dwa dni, upiecz placki dzień wcześniej. Wystudzone przełóż papierem do pieczenia i trzymaj w temperaturze pokojowej pod kloszem lub w dużym pojemniku. Krem ubij tuż przed składaniem ciasta.